Wanneer je vastzit in ‘freeze’

Ik zit op de bank. Voor me de tv, mijn telefoon binnen handbereik. Zoveel mogelijk ruis om me heen –beelden, geluiden, berichten– alles om de storm vanbinnen niet te hoeven voelen. Mijn hoofd zegt dat ik iets nuttigs zou moeten doen. Mijn lichaam vertelt me dat ik moet ontspannen. Dus nu zit ik hier, vast tussen die twee stemmen. Vast in het vagevuur. Van de buitenkant lijkt er niets aan de hand. Maar mijn lijf staat aan: spieren gespannen, ademhaling hoog, klaar voor actie. Als de prikkels zouden wegvallen, dan stort alles in. Dan stort ík in. Dus kijk ik naar programma’s die me niet raken. Scrol ik door levens die me niet echt interesseren. Ik weet dat dit niet de oplossing is. En toch blijf ik zitten. Ik voel me schuldig dat ik mijn tijd zo verdoe. Maar ik kan me er niet toe zetten om aan mijn to-do lijstje te beginnen. En ik kan ook niets bedenken dat me nu plezier zou geven. Ik wil alleen maar niets. Niets meer hoeven. Gewoon verdwijnen in de tijd. Tot ik weer naar bed mag. Tot deze dag voorbij is.

Herken je je in dit beeld? Je bent niet alleen. Ik ken deze plek maar al te goed- het is een zware, eenzame plek om in te zitten. Dat gevoel dat je niets meer kunt, is wat we in de psychologie de freeze-modus noemen. Het is een automatische reactie van je zenuwstelsel op overweldiging. Het ontstaat wanneer iets in jou aanvoelt als te veel, te snel, of te machteloos- vaak zonder dat je het bewust doorhebt. Niet vechten. Niet vluchten. Maar verstijven. Je systeem kiest voor stilvallen als laatste manier om jezelf te beschermen. Je lichaam blijft aan, alert, maar blokkeert tegelijk de mogelijkheid tot handelen. Alles lijkt vast te lopen. En dat voelt niet alleen vermoeiend, maar ook doodeng.

Het is wat er gebeurt als je te lang overleeft in plaats van leeft. Als je zo lang doorgaat op de automatische piloot dan is het logisch dat je op een dag opbrandt. Niet in vuur en vlam, maar langzaam. Je raakt steeds meer het contact met jezelf kwijt. Je weet niet meer wat je blij maakt. Wat je energie geeft. Waar je hart van oplicht. Misschien ben je je er, op het moment dat je zo op de bank zit, zelfs wel van bewust dat er iets moet veranderen. Maar lukt het je niet om eruit te komen. En juist dat kan het nog zwaarder maken. Je geeft jezelf op je kop. Wordt boos. Voelt je machteloos. En zo glijd je alleen maar verder die negatieve spiraal in.

Daarom deel ik hier graag wat mij geholpen heeft op het moment dat ik in deze freeze-modus zat. In de hoop dat het jou ook een beetje richting mag geven. Of in elk geval wat zachtheid.

Tips om uit de ‘freeze’ modus te komen

Op het moment zelf

1. Wees lief voor jezelf. Ik weet het- gemakkelijker gezegd dan gedaan. Als het niet lukt om het tegen jezelf te zeggen, probeer het dan van mij te horen: Je bent iets heel moeilijks aan het doorstaan. En dat vraagt om zachtheid, niet om nog meer moeten.
2. Demp de afleiding. Al die ruis (tv, social media, berichten) is vaak een manier om niet te hoeven voelen. Juist daardoor blijf je vast zitten. Het hoeft niet allemaal tegelijkertijd, maar kijk eens wat er gebeurt als je de tv uitzet of je telefoon weglegt. Het voelt misschien niet prettig, maar je kunt het aan.
3. Zeg “hallo” tegen je lijf. Als dat overweldigend voelt, begin dan klein. Haal eens diep adem. Wrijf over je armen of gezicht. Als het te veel is, stel je je voor dat er een muur zit tussen jou en je lijf, waar je voorzichtig overheen spiekt. Je hoeft niet alles tegelijkertijd te voelen. Je hoeft alleen maar “hallo” te zeggen. Wil je hier dieper op in gaan, heb je misschien ook wat aan mijn blog over focusing.
4. Breng je lichaam zachtjes in beweging. Sta op en rek je uit. Rol je schouders naar achteren. Tik met je voeten om en om op de grond. Loop een paar minuten door je huis. Je hoeft niet direct een rondje te gaan hardlopen. Begin klein.
5. Gebruik warmte of kou. Was je handen en polsen met koud water. Leg een kruik op je buik. Strijk met een ijsblokje over je armen. Zintuiglijke prikkels brengen je terug in je lijf.
6. Doe iets met je handen. Niet als taak, maar als weg terug naar het hier en nu. Afwassen, tekenen, onkruid wieden of kleien. Alles is goed.
7. Zet een timer. Het idee dat je “iets moet gaan doen” kan verlammend zijn als je in de freeze-modus zit. Kies daarom één klein ding en zet een timer op 5 minuten. Na die 5 minuten mag je stoppen. Je hoeft niets af te maken. Je hoeft niet productief te zijn.
8. Zet muziek aan en laat je lijf reageren. Je hoeft niet te dansen, geen mooie bewegingen te maken. Misschien wieg je zachtjes met je bovenlijf. Draai je je hoofd van links naar rechts. Misschien adem je alleen wat dieper. Dat is al genoeg.
   
   Op de langere termijn
   
9. Zie het als een signaal, niet als een fout. Dat je in freeze raakt, betekent niet dat je hebt gefaald. Het betekent dat er iets in jou zich overweldigd voelt, en je systeem probeert je te beschermen. Misschien is er iets in je leven dat wat aandacht nodig heeft. Zie het als een seintje: hé, hier klopt iets niet helemaal voor mij. En dat mag je serieus nemen.
10. Maak ruimte. Kijk eens met mildheid naar je daginvulling. Heeft dit echt allemaal prioriteit? Zijn er dingen die je kunt laten? Kun je ergens hulp bij vragen? Jouw gezondheid mag bovenaan je lijstje staan.
11. Zorg voor routine in je dag. Toen ik zelf wat meer ruimte had gecreëerd in mijn dag, voelde ik me in eerste instantie meer verloren dan ooit. Want: wat nu? Wat doe je als je nog geen idee hebt waar je blij van wordt? Wat routine in mijn dag hielp me om daar langzaam weer achter te komen. Niet als planning vol verplichtingen, maar als een ritme dat je draagt. Ochtend, middag, avond: geef elk deel van je dag één klein ankerpunt. Ook hier geldt weer: houd het klein. Een korte wandeling door je buurt, de woonkamer stofzuigen, of een berichtje aan een vriendin is al een hele mooie stap.
12. Geef jezelf de tijd. Je bent niet lui. Niet zwak. Niet gek. Je lichaam heeft tijd nodig om zich weer veilig te leren voelen. Dat kost tijd. Je hoeft niets te haasten, je doet het goed. Echt.

Misschien herken je jezelf in de freeze-modus. Heb je het wel eens ervaren, of zit je er op dit moment middenin. Waar je ook bent in je proces: weet dat je het niet alleen hoeft te doen. Praat met een vriend, familielid of hulpverlener. Je kunt ook een reactie achterlaten onder deze blog, of me een berichtje sturen. Ik hoor graag van je.